04.05.2016

„Ratujmy Stanicę Kamińskiego” – wystawa w AGH poświęcona historii niezwykłego i zapomnianego miejsca


Stanica współcześnie, fot. Anna Fenby Taylor

Aleksander Kamiński – twórca ośrodka harcerskiego w Górkach Wielkich. Reprodukcja ze zbiorów Ewy Kossowskiej

Plan sytuacyjny Ośrodka w Górkach Wielkich (AP Katowice 27 UW ŚL KB Mapy Plany sygn. 8). Materiały ze zbiorów Przemysława Czernka.

Ośrodek Harcerski w Górkach Wielkich, 1937. Pocztówka ze zbiorów Anny Fenby Taylor.

W dniach od 4 do 31 maja 2016 r. w holu Biblioteki Głównej AGH będzie można obejrzeć wystawę „Ratujmy Stanicę Kamińskiego”, poświęconą historii niezwykłego, a obecnie zapomnianego miejsca.

Ośrodek Harcerski w Górkach Wielkich na Śląsku Cieszyńskim to wyjątkowy punkt na mapie Polski. Jest to największy tego typu obiekt II Rzeczypospolitej, powstały przy wsparciu Wojewody Śląskiego Michała Grażyńskiego w latach 30. XX wieku. Jego kierownikiem aż do wybuchu II wojny światowej był Aleksander Kamiński, pedagog i instruktor harcerski, późniejszy żołnierz Armii Krajowej. Szerokiemu gronu odbiorców najbardziej znany jest jako autor „Kamieni na Szaniec”. Główni bohaterowie tej powieści – Alek, Zośka i Rudy, swoje ostatnie wakacje przez wybuchem II wojny światowej spędzili właśnie w tym miejscu. Można śmiało powiedzieć, że w Stanicy Kamińskiego wychowało się pokolenie Szarych Szeregów, których niezwykłe bohaterstwo i patriotyzm są nam dobrze znane z powojennej literatury. 

W okresie okupacyjnym budynki przejęli Niemcy pod szkołę Reichslanddienst-Führerschule. Po II wojnie światowej obiekty harcerskie zajęto na cele lecznicze. Umieszczono w nich dziecięce sanatorium leczące choroby płuc i gruźlicę. Sanatorium w Sojce zlikwidowano w 1999 r. Od tego momentu budynki nie są zagospodarowane i niestety, z roku na rok niszczeją. Po dziś dzień wewnątrz budynków ośrodka zachowały się m.in. oryginalne parkiety oraz drewniane balustrady. Obecnie teren należy do gminy Brenna. 

Poza niezaprzeczalnymi walorami historycznymi, zespół budynków ośrodka stanowi architektoniczną perłę dwudziestolecia międzywojennego. Został zaprojektowany przez znanego krakowskiego architekta, Bogdana Laszczkę, który zasłynął projektem schroniska górskiego na Hali Kondratowej w Tatrach. Zaprojektował także górne zwieńczenie oraz konstrukcję holu gmachu głównego AGH.

Na przestrzeni ostatnich lat planowane były działania mające zapobiec dalszemu niszczeniu dawnego ośrodka, niestety, przede wszystkim ze względów finansowych, nie mogły zostać zrealizowane. Przyszłość kompleksu pozostaje niepewna.

Z historią tego niezwykłego miejsca można się zapoznać w publikacji „Aby przypomnieć zapomniane”.

Szczegółowe informacje na stronie Stanicy Kamińśkiego.