22.10.2015

Przestrzenie akustyczne AGH przyciągają kompozytorów muzyki współczesnej


Wprowadzenie do koncertu w Laboratorium Akustyki Technicznej (od lewej): prof. Tadeusz Kamisiński oraz dr Karol Nepelski, fot. Maciek Bernaś, KSAF AGH

Sopranistka Olga Rusin, solistka Teatru Narodowego w Brnie – w komorze bezechowej, fot. Maciek Bernaś, KSAF AGH

Wassim Ibrahim wykonał syryjski „Maquam Rast”, fot. Aleksandra Świercz, KSAF AGH

Artyści w komorze pogłosowej, fot. Kamil Szufnara, KSAF AGH

Basen AGH – muzycy znajdowali się za przeszkloną szybą, fot. Maciek Bernaś, KSAF AGH

Publiczność dopisała bardzo licznie, fot. Maciek Bernaś, KSAF AGH

Odbiór muzyki w podwodnej filharmonii był bardzo indywidualny, fot. Maciek Bernaś, KSAF AGH

Poszukiwanie nowych interdyscyplinarnych tematów, które byłyby nośnikami dla rozwoju wybranej dyscypliny naukowej, wymaga od naukowców twórczej odwagi do przekraczania granic. Przykładem integracji sztuki ze światem techniki jest wieloletnia współpraca naukowców z Akademii Górniczo-Hutniczej z Akademią Muzyczną w Krakowie. Bez wątpienia, do najciekawszych dotychczas zrealizowanych projektów należy pierwszy w Polsce podwodny koncert połączony z eksperymentami akustycznymi w komorach bezechowej i pogłosowej.

 

W ostatnich dekadach zjawiska opisane w dziedzinie akustyki znajdują się w centrum uwagi kompozytorów, dlatego też czwarta odsłona Międzynarodowej Konferencji Kompozytorskiej aXes. Triduum Nowej Muzyki, która odbyła się w dniach 15-18 października br., nieprzypadkowo nosiła podtytuł „Dźwięk. Przestrzeń. Akustyka”. Tym razem naukowcy z Katedry Kompozycji Akademii Muzycznej w Krakowie oraz Laboratorium Akustyki Technicznej Katedry Mechaniki i Wibroakustyki AGH przenieśli uczestników w różne nietypowe przestrzenie akustyczne. Podjęto współorganizację międzynarodowej konferencji pod patronatem Rektorów obu uczelni – prof. Zdzisława Łapińskiego oraz prof. Tadeusza Słomki.

 

Komponując muzykę nowoczesną, muzycy opierają się na pewnych skrajnościach, a wręcz poszukują nietypowych dźwięków i przestrzeni, czego przykładem może być silnik samochodowy, który wybija określony rytm czy koncerty organizowane w halach fabrycznych. Doskonałym miejscem do poszukiwań i eksperymentów muzycznych są laboratoria Katedry Mechaniki i Wibroakustyki, w których panują różne warunki odsłuchu, takie jak: komora bezechowa, jedno z najcichszych dostępnych miejsc, w którym dźwięk nie odbija się od ściany, oraz komora pogłosowa, gdzie z kolei spotykamy się z nadmiernym pogłosem.

 

Pomysł zorganizowania podwodnej sali koncertowej zrodził się w czasie rozmów z dr. Karolem Nepelskim z Akademii Muzycznej, który zwrócił się z prośbą o pomoc w zorganizowaniu pokazu w „dziwnych” pomieszczeniach do prof. Tadeusza Kamisińskiego, kierownika Laboratorium Akustyki Technicznej. Padła propozycja organizacji koncertu pod wodą, co spotkało się z otwartością ze strony pani Beaty Stanek, dyrektor Basenu AGH.

 

Instalacja na Basenie AGH, w ramach której naukowcy zorganizowali pierwszy w Polsce koncert z muzyką graną na żywo i transmitowaną pod wodę, zgromadziła licznie grono uczestników konferencji oraz mieszkańców Krakowa. Zespół muzyków znajdował się w pomieszczeniu, za widocznym z hali basenu przeszkleniem. Za pomocą systemu elektroakustycznego dźwięk był przekazywany do specjalnych głośników zainstalowanych pod wodą. Publiczność, by wysłuchać koncertu, musiała zanurzyć pod wodę swoje uszy. Dodatkowo pod wodą zainstalowano hydrofon (specjalny mikrofon), z którego transmitowano dźwięk do słuchawek umieszczonych na widowni. W ten sposób, w podwodnym koncercie słuchanym przez osoby znajdujące się w wodzie, mogła również uczestniczyć publiczność na widowni. Słuchacze koncertu w wodzie szybko znaleźli najlepsze pozycje odsłuchowe, pływając, nurkując, a najczęściej na wznak w bezruchu opierając nogi na pływakach rozdzielających tory basenu. Nad bezpieczeństwem słuchaczy czuwali ratownicy.

 

Rewelacyjną rzeczą było to, że pod wodą słyszano muzykę ze wszystkich kierunków. Czuło się otoczenie dźwiękiem. Uczestniczący w konferencji dyrygenci i muzycy z całej Europy byli zachwyceni tym efektem, co być może będzie miało wpływ na inspiracje twórcze współczesnej muzyki. W czasie dyskusji po podwodnym koncercie słyszałem wiele zachęt i głosów wsparcia dla realizacji podobnych projektów w przyszłości. Jest to możliwe, gdyż studenci z Koła Naukowego Akustyki Architektonicznej, którzy uczestniczyli w przygotowaniu tego przedsięwzięcia, połknęli bakcyla. Zamierzają zaprosić do podwodnej sali koncertowej uczestników organizowanej w marcu Ogólnopolskiej Studenckiej Konferencji Akustyków OSKA-2016. Istnieje też aspekt naukowy instalacji, gdyż na potrzeby projektu przeprowadzono badania akustyczne oraz szereg symulacji komputerowych. Naszym celem było zobrazowanie efektów i sytuacji odsłuchowych w odmiennych akustycznie środowiskach. Wyniki badań znajdą z pewnością odbicie w publikacjach – zaznaczył prof. Tadeusz Kamisiński.

 

Współpraca Akademii Górniczo-Hutniczej z Akademią Muzyczną trwa już od wielu lat, m.in. w ramach zajęć prowadzonych przez doświadczonych muzyków na kierunku Inżynieria Akustyczna. Z kolei absolwenci AGH po tym kierunku, którzy obok studiów technicznych często posiadają wykształcenie muzyczne, są poszukiwanymi specjalistami przez jednostki kultury w kraju i zagranicą.

 

Obok prowadzonej dydaktyki, realizowanych projektów naukowych oraz prac dla przemysłu, instalacja, którą mogliśmy współtworzyć, jest ważnym doświadczeniem wzbogacającym mapę naszej interdyscyplinarności. Mam nadzieję, że w perspektywie będziemy realizować kolejne ciekawe pomysły z Akademią Muzyczną, a bardzo nośny i rozwojowy temat sali koncertowej pod wodą będzie tylko jednym z wielu docenionych naszych aktywności. W tym miejscu czuję się w obowiązku złożyć serdeczne podziękowania dla Firmy Producenckiej Gorycki & Sznyterman – za udostępnienie sprzętu i prowadzenie transmisji dźwięku. Dziękuję też Dyrekcji i personelowi Basenu AGH za udostępnienie obiektu do badań oraz opiekę nad gośćmi konferencji – powiedział prof. Kamisiński.

Relacja fotograficzna KSAF AGH z wydarzeń Międzynarodowej Konferencji Kompozytorskiej aXes