09.01.2019

Krakowskie szopki w rodzinie Malików


Szopka Stanisława Malika

9 stycznia 2019 r. o godz. 13.00 w Bibliotece Głównej AGH (sala nr 5) w ramach cyklu spotkań „Biblioteka Główna AGH zaprasza...” odbędzie się prelekcja pracownika naszej uczelni Stanisława Malika pt. „Krakowskie szopki w rodzinie Malików”.

Stanisław Malik, pracownik Wydziału Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej, jest przedstawicielem trzeciego pokolenia rodu szopkarzy ze Zwierzyńca. Szopki krakowskie wykonywał już jego dziadek Walenty Malik, a następnie jego ojciec Włodzimierz Malik. Stanisław Malik kontynuuje rodzinną tradycję, przekazując ją również swoim dzieciom. Jego szopki trójwieżowe (dwie wieże skrajne są stylizacją wyższej wieży kościoła Mariackiego, a środkowa – kopuły z Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu) nawiązują kolorystyką do krakowskiego stroju ludowego z dominującymi kolorami: czerwieni, szafiru, zieleni i złota. Mają rzeźbione w drewnie i polichromowane figurki postaci jasełkowych i aniołów. W centralnym miejscu szopek Stanisława Malika znajduje się „gwiazda baalamowa”, swoiste „signum” szopek pochodzących z rodziny Malików. Artysta specjalizuje się w szopkach małych i średnich. Do tej pory wykonał ich ponad 100. 

Stanisław Malik wziął udział w 35 konkursach, sześć razy zdobył I nagrodę, po siedem razy II i III nagrodę, sześć razy wyróżnienie i raz specjalne wyróżnienie. W 1993 r. z okazji 50 jubileuszowego konkursu szopek został odznaczony medalem pamiątkowym za całokształt osiągnięć twórczych. W 1999 r. został wyróżniony nagrodą specjalną im. Zofii i Romana Reinfusów za całokształt pracy artystycznej. W roku 2004 zdobył nagrodę na Wystawie Sztuki Sakralnej w Rzymie. W 2009 r. został wyróżniony za szczególne propagowanie Dzielnicy VII Zwierzyniec w Krakowie. W 2018 r. został uhonorowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

Szopki Stanisława Malika znajdują się w zbiorach wielu muzeów (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Muzea Etnograficzne w Krakowie, Warszawie i Toruniu, Nadwiślański Park Etnograficzny w Chrzanowie, Muzeum Sztuki Ludowej Europy Wschodniej w Marsylii), w kolekcjach prywatnych (w Chicago, Kolonii, Monachium, Brukseli, Rzymie, Sewilli, Mediolanie – kolekcja graficzki polskiego pochodzenia Aliny Kalczyńskiej), zdobią także instytucje (np. Akademię Górniczo-Hutniczą, Ambasadę Francuską w Warszawie, Ratusz w Norymberdze, Dom Polski w Budapeszcie czy Uniwersytet Techniczny w Clausthal).

W 2018 r. krakowskie szopkarstwo zostało wpisane na prowadzoną przez UNESCO prestiżową listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Znajdują się na niej przekazywane z pokolenia na pokolenie tradycje i zwyczaje z całego świata.

Tradycja szopki krakowskiej wywodzi się z jasełek organizowanych w kościołach w okresie Bożego Narodzenia. Najstarsze figurki jasełkowe przechowywane w Krakowie pochodzą z XIV w. i znajdują się w kościele św. Andrzeja.

Krakowska szopka znacznie różni się od betlejemskich stajenek. Musi być budowlą wieżową i zawierać charakterystyczne dla architektury Krakowa detale. Najczęściej szopki są budowane na wzór krakowskich kościołów. Oprócz świętej Rodziny tradycyjnymi bohaterami krakowskich szopek są: Lajkonik, Smok Wawelski, hejnalista, krakowiacy.