Prof. Jan Zarański

Prof. Jan Zarański. Fot. Muzeum AGH

Prof. Jan Zarański (1866–1940) – współorganizator Akademii Górniczej, pierwszy profesor uczelni, znawca prawa górniczego.

 

Urodzony w 1866 r. w Krakowie. Studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim. Następnie odbył studia wyższe w Akademii Górniczej w Leoben, które ukończył w 1891 r. Związany zawodowo z wieloma instytucjami oraz organizacjami górniczymi, m.in. był prezesem Związku Górników i Hutników Polskich w Austrii.

 

W 1907 r. został wybrany na posła do austriackiej Rady Państwa. Mandat piastował do 1918 r. Jako członek Koła Polskiego w parlamencie austriackim angażował się na rzecz podniesienia i umocnienia polskiego górnictwa oraz szkolnictwa górniczego.

Przyczynił się do założenia w 1907 r. polskiej Szkoły Górniczej w Dąbrowie na Śląsku Cieszyńskim.

 

Z wielką pasją i zaangażowaniem prowadził w parlamencie austriackim oraz Ministerstwie Robót Publicznych w Wiedniu zabiegi dyplomatyczne o powołanie Akademii Górniczej w Krakowie.

 

W 1913 r. wszedł w skład Komitetu Organizacyjnego Akademii Górniczej. Walczył m.in. o zrealizowanie polskich postulatów, m.in. o program nauk przyszłej uczelni dostosowany do potrzeb krajowego górnictwa (w przeciwieństwie do władz austriackich, które pragnęły narzucić tworzącej się uczelni przestarzały schemat organizacyjny Akademii w Leoben). Działacze Komitetu zajęli się sprawami związanymi z budową gmachu oraz uzyskaniem od gminy miasta Krakowa darowizny gruntu przy al. Mickiewicza. Komitet powołał pierwszych profesorów, a w dniu 8 listopada 1913 r. Jan Zarański jako pierwszy otrzymał nominację na profesora zwyczajnego. Po przerwie spowodowanej wybuchem wojny i wznowieniu prac Komitetu Organizacyjnego angażował się w jego prace (do końca 1921 r.).

 

W nowo otwartej uczelni wykładał prawo górnicze. W 1932 r. przeniesiony w stan spoczynku.

 

Brał czynny udział w organizowaniu polskiego górnictwa w odrodzonej Polsce, m.in. został mianowany konsultantem Ministerstwa Przemysłu i Handlu. W latach 1928–1930 był posłem na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Zmarł w 1940 r. w Warszawie.

 

„[…] imię posła, a późniejszego profesora Akademii Górniczej Jana Zarańskiego, powinno być złotemi zgłoskami w dziejach powstania tej instytucji zapisane, on bowiem jest z pośród wszystkich najwięcej zasłużonym około jej założenia”.
(Zygmunt Sariusz-Bielski, „Przyczynek do dziejów starań o założenie Akademji Górniczej w Krakowie”)