Prof. dr hab. inż. Zbigniew Fajklewicz

Prof. dr hab. inż. Zbigniew Fajklewicz urodził się 1 kwietnia 1932 r. w Tarnowie. Jest mężem Aleksandry z domu Toporkiewicz i ojcem dwóch córek: Małgorzaty (ur. w 1956) i Katarzyny (ur. w 1965). Studia na Wydziale Geologiczno-Poszukiwawczym Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie ukończył w 1956 r. W 1959 r. uzyskał stopień doktora, habilitował się w 1962 r., tytuł profesora otrzymał w 1969 r., a profesorem zwyczajnym został w 1976 r. Za granicą odbył liczne staże naukowe i prowadził wykłady jako visiting professor m. in. na University of Kansas w Lawrence (1960-61), Uniwersytecie Górniczym w Leningradzie (1966), Uniwersytetach: w Uppsali (1971), w Aarhus (1972), w Ruhr-Bochum (1979, 1985 i 1991), Akademii Górniczej we Freibergu (1972-91) i Indian School of Mine w Dhandbad (Indie) w 1988 r. Był również ekspertem w kopalni siarki Mishraq w Iraku (1972-1973), Ministerstwa Zasobów Naturalnych Syrii (1974) oraz nadzorował badania aerogeofizyczne w Nigerii (1975).

Profesor Zbigniew Fajklewicz całą karierę naukową związał z AGH. Na macierzystym wydziale był kierownikiem Katedry Geofizyki Kopalnianej (1964-66), prodziekanem (1964-66) i dziekanem wydziału (1966-72). W ławach Senatu AGH zasiadał w latach: 1966-72 i 1987-90. Uznanie, jakim profesor Zbigniew Fajklewicz cieszy się w środowisku naukowym znalazło wyraz w powołaniu Go w skład prestiżowych gremiów. W latach 1969-2005 był członkiem Komitetu Geofizyki PAN przewodnicząc mu w okresie od 1998 do 2004 r., członkiem Międzynarodowego Biura Grawimetrycznego Asocjacji Geodezji i Geofizyki z siedzibą w Tuluzie (1965-2002), Zespołu Ekspertów ds. Badań Naukowych Ministerstwa Edukacji Narodowej (1990-92), Grupy Roboczej WG-5 w Europejskim Centrum Geodynamiki i Sejsmologii (1996-2002), Komisji Zasobów Kopalin Ministerstwa Ochrony Środowiska,  Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (1992-2002), Centralnej Komisji ds. Tytułów i Stopni Naukowych (1996-2002), Komisji ds. Tąpań w Zakładach Górniczych Węgla Kamiennego Państwowej Agencji Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego (1996-98), Komitetu Narodowego ds. Międzynarodowej Unii Geodezji i Geofizyki (1996-2005) oraz Komisji Wyższego Urzędu Górniczego ds. Ochrony Powierzchni (2000-2005). W latach 1972-84 był zastępcą przewodniczącego Rady Naukowej Państwowego Instytutu Geologicznego. Jest również członkiem Komitetu PAU ds. Nagrody Naukowej im. M. Kopernika oraz członkiem Jury Nagrody imienia Profesora Henryka Czeczotta w AGH.

Profesor Zbigniew Fajklewicz jest laureatem licznych nagród i wyróżnień. Wielokrotnie otrzymywał Nagrody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, złote odznaki: „Za pracę społeczną dla miasta Krakowa” (1972), „Za zasługi dla Ziemi Lubelskiej” (1976), „Zasłużony dla rozwoju województwa katowickiego” (1987) oraz odznaki honorowe: „Zasłużony dla Rozwoju Przedsiębiorstwa Badań Geofizycznych” (1970) i „Zasłużony dla Polskiej Geologii” (1999). W 1966 r. otrzymał Złoty Krzyż Zasługi, w 1975 r. Krzyż Kawalerski OOP, w 1992 r. Medal Komisji Edukacji Narodowej, a w 2003 r. Krzyż Oficerski OOP.

Profesor jest twórcą mikrograwimetrii górniczej - metody wykorzystującej pomiary zmian siły ciężkości do badania budowy geologicznej oraz prognozowania rozwoju procesów fizycznych zachodzących w górotworze w wyniku działalności człowieka, w tym przewidywania i przeciwdziałania zagrożeniom, jakie dla załóg kopalń i mieszkańców okręgów górniczych niesie działalność mająca na celu pozyskiwanie surowców mineralnych. Z dziedziny badań metodyczno-teoretycznych na szczególną uwagę zasługuje opracowana przez Niego metoda aproksymowania pól regionalnych siły ciężkości, opublikowana w czasopiśmie „Geophysics” w USA. Metoda znalazła szerokie zastosowanie w kraju i za granicą, m.in. w Chinach, Hiszpanii, Kanadzie, Szwecji, Niemczech, Rosji, Węgrzech i USA. Metoda ta, dla geofizyka amerykańskiego M.K. Paula stała się punktem wyjścia do zastosowania techniki relaksacyjnej w interpretacji grawimetrycznej. Prof. Zbigniew Fajklewicz jest autorem przełomowej pracy traktującej o fikcyjnych anomaliach w rozkładzie pochodnych anomalii pionowych siły ciężkości. Kolejne, ważne prace dotyczyły zastosowania teorii informacji i analizy częstościowej w interpretacji zdjęć grawimetrycznych oraz budowy skorupy ziemskiej w Polsce.

Inny, ważny nurt badań Profesora dotyczył zastosowania geofizyki w górnictwie, a szczególnie pomiarów w szybach górniczych. Prace opublikowane na ten temat zawierają pierwsze wyniki podziemnych pomiarów grawimetrycznych wykonanych w celu badania budowy górotworu oraz prognozowania powstawania niecek i wykrywania lejów erozyjnych. W ten sposób zapoczątkowana została nowa gałąź geofizyki – mikrograwimetria, która w późniejszym okresie rozwoju objęła także zagadnienia badań całości środowiska górniczego: wczesnego prognozowania zagrożeń życia, wytworów kultury materialnej, a w szczególności budowli, szlaków komunikacyjnych i infrastruktury terenu. Prace te w Polsce obejmowały duże obszary Górnego Śląska i Zagłębia oraz rejonu Wieliczki, a sama metoda była z powodzeniem wykorzystywana za granicą, m. in. na terenach Zagłębia Ruhry, w Saksonii, w basenie węglowym Jaharia-Dhanbad w Indiach, w Iraku w polach eksploatacyjnych kopalni otworowej siarki w Mishraq i w rejonie Mosulu. Profesor Zbigniew Fajklewicz jest również autorem patentu związanego z tymi zagadnieniami, a sama metoda została uznana przez Wyższy Urząd Górniczy jako uzupełniające prognozowanie górnicze.

Działalność naukowa Profesora znalazła odzwierciedlenie w 269 oryginalnych pracach naukowych zespołowych i własnych oraz 7 książkach i podręcznikach. W wyniku współpracy z jednostkami gospodarczymi Polski, w tym górnictwa węglowego, powstało ponad 600 ekspertyz i dokumentacji. Profesor Zbigniew Fajklewicz wypromował imponującą liczbę 321 magistrów inżynierów w zakresu geofizyki i 23 doktorów. Spośród osób ściśle z Nim współpracujących 8 osób zostało profesorami zwyczajnymi, 17 profesorami nadzwyczajnymi, a 27 uzyskało stopień doktora habilitowanego.

Nawet po przejściu na emeryturę, co nastąpiło 31 grudnia 2002 Profesor dalej aktywnie działa. W tym okresie ukazało się 14 publikacji, w tym dwie monografie oraz w 2007 podręcznik „Grawimetria stosowana”. Od 2003 r. prof. dr hab. inż. Zbigniew Fajklewicz jest członkiem Rady Seniorów AGH, gdzie pełni obecnie funkcję zastępcy przewodniczącego.