Zagadnienia do egzaminu kwalifikacyjnego z dyscypliny Nauki socjologiczne

  • Pozytywizm i socjologia w systemie Augusta Comte’a (metoda pozytywna, klasyfikacja nauk, statyka i dynamika, prawo trzech stadiów).
  • System socjologii Herberta Spencera (społeczeństwo jako organizm, teoria organizacji społecznej, typologia społeczeństw).
  • Socjologia polityczna Alexisa de Tocquevilla (demokracja i arystokracja jako typy społeczeństw, społeczeństwo demokratyczne i niebezpieczeństwa „nowego despotyzmu”).
  • Materializm historyczny Karola Marksa (zjawisko alienacji, klasy społeczne i struktura klasowa, koncepcja rozwoju społecznego i rewolucji).
  • Socjologizm Emila Durkheima (społeczeństwo jako rzeczywistość sui generis, fakty społeczne i zasady ich badania).
  • Formy integracji społeczeństwa w socjologii Emila Durkheima (teoria religii, solidarność mechaniczna i organiczna, samobójstwo jako fakt społeczny, pojęcie anomii).
  • Psychologistyczna teoria społeczeństwa i działań ludzkich Vilfreda Pareta (działania logiczne i pozalogiczne, pojęcie rezyduów i derywacji, teoria krążenia elit).
  • Przełom antypozytywistyczny w naukach społecznych; pojęcie socjologii humanistycznej (antynaturalizm, interakcjonizm, postulat „rozumienia”).
  • Koncepcja socjologii „formalnej” Georga Simmla (pojęcie społeczeństwa, treść i forma społeczna, konflikt społeczny i jego funkcje).
  • Socjologia rozumiejąca Maxa Webera (pojęcie działań społecznych i ich podział, typy idealne).
  • Władza, panowanie, legitymizacja i państwo w socjologii polityki Maxa Webera (trzy czyste typy panowania).
  • Nowe a stare ruchy społeczne
  • Feminizm (różnice między falami)
  • Wizja historii i geneza kapitalizmu w koncepcji Maxa Webera (proces racjonalizacji, etyka protestancka, biurokratyzacja).
  • Weberowskie ujęcie struktury społecznej (klasy, stany, partie).
  • Pragmatyzm społeczny w socjologii amerykańskiej (myśl społeczna Williama Jamesa, Johna Deweya i Charlesa H. Cooleya, pojęcie grup pierwotnych).
  • Symboliczny interakcjonizm Georga H. Meada (gesty i symbole znaczące, pojęcie umysłu, społeczna koncepcja jaźni).
  • Socjologia humanistyczna Floriana Znanieckiego (źródła materiału socjologicznego, współczynnik humanistyczny).
  • Funkcjonalizm jako orientacja teoretyczno-metodologiczna. Klasyczny funkcjonalizm socjologiczny Talcotta Parsonsa.
  • Przykłady teorii funkcjonalnych. Analiza funkcjonalna Roberta Mertona. Funkcjonalna teoria stratyfikacji Kingsleya Davisa i Wilberta Moore'a?
  • Neofunkcjonalizm – charakterystyka (koncepcja N. Luhmanna, teoria J. Alexandra).
  • Różnice i podobieństwa między „dialektycznym" modelem konfliktowym Ralfa Dahrendorfa a „funkcjonalnym” modelem konfliktowym Lewisa Cosera.
  • Krytyczna teoria społeczeństwa – charakterystyka i przedstawiciele. Teoria
  • ult, teoria J. Habermasa, teorie feministyczne – główne założenia.
  • Socjologie utylitarystyczne – charakterystyka.
  • Behawioryzm wymiany w ujęciu George'a C. Homansa i strukturalizmu wymiany
  • Petera M. Blaua.
  • Teorie racjonalnego wyboru Michaela Hechtera i Jamesa Colemana.
  • Podejście neoinstytucjonalne w naukach społecznych.
  • Socjobiologia i psychologia ewolucyjna – charakterystyka.
  • Zróżnicowanie socjologii interpretatywnej. Wspólne założenia i obszary niezgody
  • h nurtach symbolicznego interakcjonizmu
  • Metodologia teorii ugruntowanej.
  • Główne założenia socjologii fenomenologicznej A. Schutza.
  • Etnometodologia – założenia, metodologia i przedstawiciele.
  • Myśl socjologiczna Pierre’a Bourdieu.
  • Teoria strukturacji – charakterystyka.
  • Perspektywa naturalistyczna i antynaturalistyczna i jej konsekwencje dla orientacji metodologicznej w socjologii.
  • Metoda a technika badawcza.
  • Funkcje badań naukowych w socjologii.
  • Rola introspekcji empatycznej (doświadczenie wewnętrznego) w praktyce badawczej.
  • Konceptualizacja badań: podstawowe elementy.
  • Operacjonalizacja i definicje operacyjne.
  • Wskaźniki. Typy wskaźników w badaniach socjologicznych. Moc wskaźników.
  • Pomiar. Istota pomiaru w badaniach socjologicznych. Skale pomiarowe.
  • Trafność i rzetelność pomiaru. Wybrane sposoby ustalania trafności i rzetelności narzędzi pomiarowych.
  • Zastosowanie skal w badaniach socjologicznych. Przykłady skal pomiarowych.
  • Kwestionariusz wywiadu a kwestionariusza ankiety w ilościowych badaniach socjologicznych.
  • Podejście jakościowe w badaniach socjologicznych.
  • Podejście ilościowe w badaniach socjologicznych.
  • Problematyka badań reprezentatywnych: próby losowe i nielosowe.
  • Eksperyment jako metoda badawcza: eksperyment laboratoryjny a eksperyment naturalny.
  • Analiza treści i analiza zawartości.
  • Konsumpcja i macdonaldyzacja.
  • Zróżnicowanie i nierówności społeczne: nierówności a nierówności społeczne, źródła nierówności społecznych, stratyfikacja społeczna, warstwy społeczne, ruchliwość społeczna, społeczeństwa otwarte i zamknięte, klasy społeczne, underclass, współczesne typy zróżnicowania społecznego - kognitariat, digitariat, digital gap.
  • Ubóstwo i wykluczenie społeczne: ubóstwo bezwzględne i względne, oficjalne statystyki ubóstwa i subiektywna ocena ubóstwa, różne wyjaśnienia przyczyn ubóstwa, wykluczenie społeczne (ekonomiczne, polityczne, społeczne) i jego formy.
  • Naród jako przedmiot zainteresowania socjologii: naród a grupa etniczna, rodzaje grup etnicznych, ruchy narodowe w Europie i kształtowanie się państw narodowych, państwa wielonarodowe i narody wieloetniczne, konflikty etniczne, mniejszości etniczne i narodowe.
  • Zmiana społeczna, zmiana społeczna a rozwój i postęp, działania zbiorowe, działania masowe, ruchy społeczne.
  • Typy społeczeństw (tradycyjne, przemysłowe, poprzemysłowe), teorie modernizacji, konwergencji i zależności, globalizacja.
  • Zaufanie i kapitał społeczny: zaufanie i nieufność i ich (strukturalne oraz podmiotowe źródła), rodzaje kapitału społecznego, jasne i ciemne strony kapitału społecznego.
  • Przedmiot zainteresowań badawczych socjologii; definicje socjologii; funkcje
  • nie socjologii w życiu społecznym i instytucjonalizacja socjologii dyskursie naukowym.
  • Grupa społeczna i więź społeczna – definicje, rodzaje, podstawowe elementy niezbędne do powstania i istnienia grupy, struktury wewnątrzgrupowe.
  • Formy aktywności społecznej człowieka: zachowanie, działanie, interakcja społeczna, stosunek społeczny.
  • Rodzina jako mała grupa społeczna i grupa pierwotna, współczesne przemiany rodziny i jej funkcji.
  • Organizacje formalne: celowe grupy formalne, biurokracja, patologie organizacji formalnych.
  • jakie są społeczne i kulturowe konteksty procesów innowacyjnych?
  • W jaki sposób powiązane są ze sobą nauka, technologia i społeczeństwo?
  • Czym jest społeczeństwo postindustrialne?
  • Jaka jest rola ekspertów w podejmowaniu decyzji politycznych. Technokraci twierdzą, że ich osądy są pozbawione wartości; elita techniczna jest rzekomo niepolityczna, jak ocenia Pan/i ten obraz?
  • W jaki sposób zarówno eksperci, jak i obywatele mogą przyczynić się do podejmowania lepszych decyzji politycznych i?
  • Jakie procesy decyzyjne i jakie polityki technologiczne mogą przyczynić się do poprawy warunków środowiskowych?
  • Jakie są ludzkie koszty technologii
  • Technologia prowadzi do racjonalnej i efektywnej organizacji, która wymaga fragmentacji, specjalizacji, szybkości, maksymalizacji wydajności. Czy wydajność powinna być powinna być traktowana jako dobry wskaźnik wzrostu?
  • Czy technologia jest kontrolowana?
  • jaka jest rola technologii w procesie alienacji pracowników we współczesnym świecie?
  • Czy i jeśli tak jaki wpływ ma technologia na życie religijne?
  • Jaki jest determinizm technologiczny?
  • Jak myślisz, dlaczego GMO wywołała silny opór społeczny?
  • Czy uważasz, że opinia publiczna rozumie ryzyka związanego z żywnością GMO?
  • Technologia i życie codzienne - jaki wpływ na życie codzienne ma telefon komórkowy?
  • Czy można zaprojektować telefon komórkowy i używać go w sposób pozwalający zmniejszyć ryzyko użytkowania?
  • Czym jest zrównoważony rozwój?
  • Czy społeczeństwo może się rozwijać i jednocześnie być uznane za zrównoważone?
  • Czy instytucje deliberatywne są odpowiednim rozwiązaniem problemów związanych ze sprawiedliwością środowiskową?
  • Jakie są podstawowe czynniki technologiczne i kulturowe, które czynią samochód elektryczny bardziej popularnym wśród potencjalnych użytkowników?
  • Czy w nauce można zauważyć praktyki dyskryminacje?
  • Jakie uważasz, że programy afirmacyjne powinny być obecne w trakcie przyjęć na studia? Jeśli tak, kogo powinny dotyczyć
  • Jak zmieniła się misja publiczna uniwersytetu?
  • Jaka powinna być misja uniwersytetu?
  • Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że szkoły wyższe są bardziej zorientowane na biznes?
  • Jaki wpływ na demokrację mają wolne i niezależnych mediów?
  • Czy Internet może rozwiązać problem konsolidacji mediów lub czy podlega temu samemu procesowi konsolidacji?
  • Jak budować zaangażowane media lokalne?
  • Jaka jest rola mediów w tworzeniu publicznego rozumienia nauki?
  • Jaka jest rola ekspertów w przedstawianiu zagadnień technologicznych / naukowych?
  •  Co sądzisz o otwartych licencjach autoeskich?
  • Czy wizja „wolnego oprogramowania” powiodła się?
  • Jak zdefiniowałbyś prywatność?
  • Co sądzisz o tym, że prywatność w sensie danych zebranych o tobie podczas surfowania w Internecie powinna być towarem, a nie prawem?
  • Na czym polega problem bezpieczeństwa i prywatności w odniesieniu do prywatności związanej z firmami prywatnymi i agendami rządowymi?
  • co sądzisz o rozwoju ruchu samochodowego w miastach?
  • Czy sądzisz że transport publiczny w miastach powinien być dotowany?
  • W jaki sposób można zaprojektować transport publiczny, aby był bardziej zrównoważony ekologicznie i mniej podatny na atak terrorystyczny?