Nauki o kulturze i religii

1. Sztuczna inteligencja a myślenie krytyczne.

Promotor: prof. dr hab. Tadeusz Gadacz

Wydział Humanistyczny

Streszczenie: Celem projektu jest analiza porównawcza technicznych możliwości sztucznej inteligencji z ludzkim myśleniem i odpowiedzi na pytanie: Czy sztuczna inteligencja jest zdolna do myślenia krytycznego? Człowiek posługuje się nie tylko intelektem, rozumianym jako władza myślenia racjonalnego i narzędziowego, neutralnego wobec wartości i moralności, lecz także rozumem, który myśli w oparciu o doświadczenia kultury, moralność, wartości, dojrzałość uczuciową i jest zdolny do rozmowy i rozumienia innych. Nasze myślenie opieramy także na przekonaniach (wiarach) kształtujących się w procesie życiowym, często też odwołujemy się do myślenia mitologicznego i symbolicznego. Myślenie krytyczne zdolne jest m.in. do: autorefleksji, wyciągania wniosków na temat stopnia uzasadnienia argumentów na podstawie silnych dowodów i sensownych założeń, umiejętności czytania pomiędzy wierszami i identyfikacji fałszywych lub krzywdzących założeń, uczciwej oceny przeciwstawnych argumentów i dowodów, rozpoznawania stanowisk, argumentów i wniosków prezentowanych przez innych, podejmowania mądrych decyzji. Myślenie krytyczne jest zatem zdolne nie tylko do myślenia „o czymś”, ale także „dla kogoś”. Badania prowadzone w zakresie projektu powinny odpowiedzieć m.in. na pytania: Czy sztuczna inteligencja może myśleć krytycznie, a zatem także podejmować odpowiedzialne decyzje? W jakim zakresie powinna być kontrolowana i nadzorowana przez człowieka.

Zaplecze badawcze: WH AGH dysponuje własnym księgozbiorem naukowym (należy zaznaczyć, że BG AGH daleko większym), a także gwarantuje dostęp do internetowych archiwów prac naukowych i publikacji (czasopism) z zakresu humanistyki. WH dysponuje pracowniami komputerowymi i udostępni na potrzeby studentów studiów doktorskich pomieszczenie z dostępem do Internetu. W ramach subwencji na badania naukowe otrzymają oni podstawowe wsparcie, proporcjonalne do pozostałych pracowników WH. AGH dysponuje zapleczem badawczym dotyczącym sztucznej inteligencji.

Liczba miejsc: 1

 

2. Tradycje zachodniego ezoteryzmu.

Promotor: dr hab. Izabela Trzcińska, prof. AGH

Wydział Humanistyczny

Streszczenie: Badania nad ezoteryzmem stanowią w humanistyce dynamicznie rozwijającą się dyscyplinę, obejmującą obszar o dużym znaczeniu dla całokształtu kultury. Znaczące wpływy i inspiracje ezoteryczne dają się odnaleźć w sztuce, literaturze, filozofii, a nawet w naukach ścisłych. Badania prowadzone w tym obszarze z natury rzeczy mają charakter interdyscyplinarny, a ich metody zostały dobrze opracowane w ciągu ostatniego stulecia w wiodących ośrodkach akademickich na świecie i ciągle są rozwijane, obecnie również w Polsce. Pozwalają one stwierdzić, jaką rolę w rozwoju kultury pełnią niezależne, alternatywne ośrodki myśli, jakie są ich relacje z głównym nurtem kultury, a także jakie niebezpieczeństwa mogą one za sobą pociągać.

Zaplecze badawcze: Wsparciem realizacji tematu badawczej jest możliwość skorzystania z bazy danych Polskiego Stowarzyszenia Badań nad Zachodnim Ezoteryzmem, którego siedziba mieści się przy WH AGH.

Liczba miejsc: 1

 

3. Granice kulturowej wyobraźni.

Promotor: dr hab. Izabela Trzcińska, prof. AGH

Wydział Humanistyczny

Streszczenie: Wyobraźnia jest wielowymiarowym fenomenem: artystycznym, psychologicznym, społecznym, kulturowym. Działanie wyobraźni uwidacznia się zarówno w uniwersalnych wzorcach obecnych w mitach, baśniach, utopiach, ezoterycznych opowieściach, jak i w zindywidualizowanych interpretacjach tego wyjściowego materiału, a także w samym tworzeniu nauki. Przedmiotem badań nad wyobraźnią staje się pokazanie potencjału transgresji, zawartej w tych – nieraz z pozoru niemożliwych i fantastycznych koncepcjach i przedstawieniach. Proces tego imaginacyjnego przekraczania ustalonych granic poznania wiąże się z nieustannym kreowaniem nowych sensów, poszukiwaniem innego wymiaru osobistej tożsamości, a jednocześnie nowego kształtu świata. Kwestia kulturowej wyobraźni szczególne znaczenie zyskuje dzisiaj, kiedy różne nieoczekiwane i twórcze rozwiązania zaczyna podpowiadać technologia, która sama w sobie, przynajmniej z punktu widzenia badań nad kulturą – staje się programem kreatywnej wyobraźni.

Zaplecze badawcze: Zapleczem dla realizacji pracy będą zbiory biblioteki WH oraz prace prowadzone w ramach pracowni VR.

Liczba miejsc: 1

 

4. Wizualne aspekty w przekazie kulturowym.

Promotor: dr hab. Izabela Trzcińska, prof. AGH

Wydział Humanistyczny

Streszczenie: Rozpoznawanie fenomenu wizualności w kulturze należy obecnie do wiodących wątków badawczych w humanistyce. Wynika to z faktu, że u progu XXI wieku rozwojowi technologicznemu i cywilizacyjnemu towarzyszy ekspansja przestrzeni ikonicznej, dynamicznie kształtującej m.in. odbiór rzeczywistości wirtualnej. Źródła współczesnych form wizualnych wyrastają z wielowiekowej tradycji obrazowania, obecnej w kulturze Zachodu, dlatego jej ujęcie w perspektywie historycznej może mieć istotny wpływ dla zrozumienia również współczesnych przemian. W tych badaniach są wykorzystywane różnorodne metody, także te, które pozwalają uchwycić wzajemne związki obrazu i tekstu, gdyż ta relacja leży u podstaw kultury Zachodu.

Zaplecze badawcze: Zapleczem badawczym ważnym w realizacji tematu są zarówno zbiory biblioteki, jak i programy graficzne wykorzystywane w pracy dydaktycznej WH AGH.

Liczba miejsc: 1

 

5. Moda jako forma języka kultury współczesnej.

Promotor: dr hab Jowita Guja

Wydział Humanistyczny

Streszczenie: Niezbitym faktem jest ogromne znacznie kodów modowych dla szczególnych momentów kulturowych, najwyraźniej widocznym w okresach społecznego buntu, kontestacji, rewolucji, emancypacji, czy reakcji na nią. Niezależnie od tego, o jakim czasie kulturowym i historycznym mówimy, moda nigdy nie przestaje być fundamentalnie powiązana zarówno z kształtowaniem tożsamości jednostki jak i samej kultury. Sugeruje to zatem konieczność podjęcia zaawansowanych badań nad modą zarówno na płaszczyźnie refleksji nad kulturą, jak i antropologii oraz filozofii. Są to zresztą sfery ściśle ze sobą powiązane. Moda jest tekstem kulturowym tego samego typu, co literatura, filozofia, teatr, film czy rytuał. Proponuję rodzaj analizy synchronicznej, czyli prowadzonej w kontekście innych ekspresji kultury danego momentu, z uwzględnieniem ich wymiaru społecznego, egzystencjalnego i filozoficznego. W badaniach tego typu należy wykroczyć poza samą teorię i uzupełnić je badaniem konkretnych obiektów materialnych, które modę tworzą.

Zaplecze badawcze: WH AGH zapewnia dostęp do infrastruktury badawczej koniecznej do realizacji badań naukowych. Dla tego tematu badawczego użyteczne może być zwłaszcza prowadzenie badań w EduVRLab, która umożliwia badania mody (szczególnie relacji wyobrażenie-obiekt) także w obszarze jej prezentacji w Virtual Reality.

Liczba miejsc: 2

 

6. Komunikacja – język – religia.

Promotor: prof. dr hab. Zbigniew Pasek

Promotor pomocniczy: dr Ewa Migaczewska

Wydział Humanistyczny

Streszczenie: Projekt poświęcony jest badaniom kultury religijnej w aspekcie uwarunkowań komunikacyjnych i pragmatycznych. Planowane prace obejmują nie tylko zjawiska stricte religijne, ale także wszelkie przejawy działań parareligijnych oraz tych zaliczanych do szeroko pojmowanej duchowości. Chodzi o merytoryczny opis praktyk kulturowych które współcześnie zastępują religię, a w oczach uczestników zaspakajają jej funkcje (nadają sens, tworzą wspólnotę, są źródłem wartości i in.). Ważna jest tutaj rola nowych mediów w procesach profilowania i formowania tego nowego obszaru zjawisk kulturowych. Niniejszy projekt skupia się na roli nośników komunikacji i kontekstu komunikacyjnego w przekazie treści kulturowych (głównie z obszaru religii i duchowości).

Zaplecze badawcze: WH AGH dysponuje własnym księgozbiorem naukowym (należy zaznaczyć, że BG AGH daleko większym), a także gwarantuje dostęp do internetowych archiwów prac naukowych i publikacji (czasopism) z zakresu humanistyki. WH dysponuje pracowniami komputerowymi i udostępni na potrzeby studentów studiów doktorskich pomieszczenie z dostępem do Internetu. W ramach subwenecji na badania naukowe otrzymają oni podstawowe wsparcie, proporcjonalne do pozostałych pracowników WH.

Liczba miejsc: 1

 

7. Kultura duchowa i religijna współczesnej Polski.

Promotor: prof. dr hab. Zbigniew Pasek

Wydział Humanistyczny

Streszczenie: Tematyka badań związana jest z obszarem kultury religijnej (w ujęciu S. Czarnowskiego i M. Zowczak) współczesnej Polski. Przyjmujemy tu projekty, które będą stanowiły wkład w opis i rekonstrukcję aktualnej "duchowej" mapy Polski ze szczególnym uwzględnieniem tych propozycji, które podejmą próbę wyjaśnienia kulturowych determinantów określonych zachowań religijnych. Interesują nas także tematy prac dotyczące pojęcia duchowości (pojmowanej jako dążenie do realizacji wartości ocenianych przez jednostkę jako pozytywne), a więc także kulturoznawcze analizy nowych wspólnot religijnych i subkultur.

Zaplecze badawcze: WH AGH dysponuje własnym księgozbiorem naukowym (należy zaznaczyć, że BG AGH daleko większym), a także gwarantuje dostęp do internetowych archiwów prac naukowych i publikacji (czasopism) z zakresu humanistyki. WH dysponuje pracowniami komputerowymi i udostępni na potrzeby studentów studiów doktorskich pomieszczenie z dostępem do Internetu. W ramach subwencji na badania naukowe otrzymają oni podstawowe wsparcie, proporcjonalne do pozostałych pracowników WH.

Liczba miejsc: 2

 

8. Pamięć kulturowa współczesnej Polski. Praktyki, struktura, polityka.

Promotor: prof. dr hab. Zbigniew Pasek

Wydział Humanistyczny

Streszczenie: We współczesnej Polsce trwa, prowadzony nie tylko przez polityków, spór o treść pamięci historycznej. Profilują go kulturowe podziały naszego społeczeństwa zróżnicowanego z powodu odmiennej gradacji wartości (tradycja, wolność, religia i in.). Prowadzone w ramach tego tematu badania mają za zadanie określić nie tylko główne czynniki determinujące pamięć historyczną (czyli studia z zakresu polityki historycznej), w tym także interwencje władz państwowych, ale także wpływ innych ośrodków kulturotwórczych. Ich celem będzie także dokonanie analizy społecznych i prywatnych praktyk pamięci wyrażanych w publicznych rytuałach, widowiskach, ceremoniach, dokumentach czy zapisach wizualnych.

Zaplecze badawcze: WH AGH dysponuje własnym księgozbiorem naukowym (należy zaznaczyć, że BG AGH daleko większym), a także gwarantuje dostęp do internetowych archiwów prac naukowych i publikacji (czasopism) z zakresu humanistyki. WH dysponuje pracowniami komputerowymi i udostępni na potrzeby studentów studiów doktorskich pomieszczenie z dostępem do Internetu. W ramach subwencji na badania naukowe otrzymają oni podstawowe wsparcie, proporcjonalne do pozostałych pracowników WH.

Liczba miejsc: 1