Zakres egzaminu z dyscypliny Nauki socjologiczne

  1. Pozytywizm i socjologia w systemie Augusta Comte’a (metoda pozytywna, klasyfikacja nauk, statyka i dynamika, prawo trzech stadiów).
  2. System socjologii Herberta Spencera (społeczeństwo jako organizm, teoria organizacji społecznej, typologia społeczeństw).
  3. Socjologia polityczna Alexisa de Tocquevilla (demokracja i arystokracja jako typy społeczeństw, społeczeństwo demokratyczne i niebezpieczeństwa „nowego despotyzmu”).
  4. Materializm historyczny Karola Marksa (zjawisko alienacji, klasy społeczne i struktura klasowa, koncepcja rozwoju społecznego i rewolucji).
  5. Socjologizm Emila Durkheima (społeczeństwo jako rzeczywistość sui generis, fakty społeczne i zasady ich badania).
  6. Formy integracji społeczeństwa w socjologii Emila Durkheima (teoria religii, solidarność mechaniczna i organiczna, samobójstwo jako fakt społeczny, pojęcie anomii).
  7. Psychologistyczna teoria społeczeństwa i działań ludzkich Vilfreda Pareta (działania logiczne i pozalogiczne, pojęcie rezyduów i derywacji, teoria krążenia elit).
  8. Przełom antypozytywistyczny w naukach społecznych; pojęcie socjologii humanistycznej (antynaturalizm, interakcjonizm, postulat „rozumienia”).
  9. Koncepcja socjologii „formalnej” Georga Simmla (pojęcie społeczeństwa, treść i forma społeczna, konflikt społeczny i jego funkcje).
  10. Socjologia rozumiejąca Maxa Webera (pojęcie działań społecznych i ich podział, typy idealne).
  11. Władza, panowanie, legitymizacja i państwo w socjologii polityki Maxa Webera (trzy czyste typy panowania).
  12. Nowe a stare ruchy społeczne.
  13. Feminizm (różnice między falami). Główne założenia teorii feministycznych.
  14. Wizja historii i geneza kapitalizmu w koncepcji Maxa Webera (racjonalne działanie, etyka protestancka, biurokracja jako typ idealny).
  15. Weberowskie ujęcie struktury społecznej (klasy, stany, partie).
  16. Pragmatyzm społeczny w socjologii amerykańskiej (myśl społeczna Williama Jamesa, Johna Deweya i Charlesa H. Cooleya, pojęcie grup pierwotnych).
  17. Symboliczny interakcjonizm Georga H. Meada (gesty i symbole znaczące, pojęcie umysłu, społeczna koncepcja jaźni).
  18. Socjologia humanistyczna Floriana Znanieckiego (źródła materiału socjologicznego, współczynnik humanistyczny).
  19. Funkcjonalizm jako orientacja teoretyczno-metodologiczna. Klasyczny funkcjonalizm socjologiczny Talcotta Parsonsa.
  20. Przykłady teorii funkcjonalnych. Analiza funkcjonalna Roberta Mertona. Funkcjonalna teoria stratyfikacji Kingsleya Davisa i Wilberta Moore'a.
  21. Neofunkcjonalizm – charakterystyka (koncepcja N. Luhmanna, teoria J. Alexandra).
  22. Różnice i podobieństwa między „dialektycznym" modelem konfliktowym Ralfa Dahrendorfa a „funkcjonalnym” modelem konfliktowym Lewisa Cosera.
  23. Krytyczna teoria społeczeństwa (źródła intelektualne, charakterystyka, przedstawiciele).
  24. Teoria działania komunikacyjnego J. Habermasa.
  25. Socjologie utylitarystyczne – charakterystyka.
  26. Behawioryzm wymiany w ujęciu George'a C. Homans’a i strukturalizm wymiany Petera M. Blaua.
  27. Teorie racjonalnego wyboru Michaela Hechtera i Jamesa Colemana.
  28. Podejście neoinstytucjonalne w naukach społecznych.
  29. Socjobiologia i psychologia ewolucyjna – charakterystyka.
  30. Zróżnicowanie socjologii interpretatywnej.
  31. Wspólne założenia i obszary niezgody w nurtach symbolicznego interakcjonizmu ( G. H. Mead, H. Blumer).
  32. Metodologia teorii ugruntowanej.
  33. Główne założenia socjologii fenomenologicznej A. Schutza.
  34. Etnometodologia – założenia, metodologia i przedstawiciele.
  35. Myśl socjologiczna Pierre’a Bourdieu- strukturalizm konstruktywistyczny.
  36. Teoria strukturacji – charakterystyka.
  37. Perspektywa naturalistyczna i antynaturalistyczna i jej konsekwencje dla orientacji metodologicznej w socjologii.
  38. Metoda a technika badawcza.
  39. Funkcje badań naukowych w socjologii.
  40. Rola introspekcji empatycznej (doświadczenie wewnętrznego) w praktyce badawczej.
  41. Konceptualizacja badań: podstawowe elementy.
  42. Operacjonalizacja i definicje operacyjne.
  43. Wskaźniki. Typy wskaźników w badaniach socjologicznych. Moc wskaźników.
  44. Pomiar. Istota pomiaru w badaniach socjologicznych. Skale pomiarowe.
  45. Trafność i rzetelność pomiaru. Wybrane sposoby ustalania trafności i rzetelności narzędzi pomiarowych.
  46. Zastosowanie skal w badaniach socjologicznych. Przykłady skal pomiarowych.
  47. Kwestionariusz wywiadu w porównaniu z kwestionariuszem ankiety w ilościowych badaniach socjologicznych.
  48. Podejście jakościowe w badaniach socjologicznych.
  49. Podejście ilościowe w badaniach socjologicznych.
  50. Problematyka badań reprezentatywnych: próby losowe i nielosowe.
  51. Eksperyment jako metoda badawcza (eksperyment laboratoryjny a eksperyment naturalny).
  52. Analiza treści i analiza zawartości.
  53. Konsumpcja i macdonaldyzacja.
  54. Zróżnicowanie i nierówności społeczne (źródła nierówności społecznych, stratyfikacja społeczna, warstwy społeczne, ruchliwość społeczna, społeczeństwa otwarte i zamknięte, klasy społeczne, underclass, współczesne typy zróżnicowania społecznego - kognitariat, digitariat, digital gap).
  55. Ubóstwo i wykluczenie społeczne (ubóstwo bezwzględne i względne, oficjalne statystyki ubóstwa i subiektywna ocena ubóstwa, różne wyjaśnienia przyczyn ubóstwa, wykluczenie społeczne (ekonomiczne, polityczne, społeczne) i jego formy).
  56. Naród jako przedmiot zainteresowania socjologii (naród a grupa etniczna, rodzaje grup etnicznych, ruchy narodowe w Europie, państwa wielonarodowe i narody wieloetniczne, konflikty etniczne, mniejszości etniczne i narodowe, problematyka etniczna w Polsce).
  57. Zmiana społeczna, zmiana społeczna a rozwój i postęp, działania zbiorowe, działania masowe, ruchy społeczne.
  58. Typy społeczeństw (tradycyjne, przemysłowe, poprzemysłowe), teorie modernizacji, konwergencji i zależności, globalizacja.
  59. Zaufanie i kapitał społeczny (zaufanie i nieufność i ich (strukturalne oraz podmiotowe źródła), rodzaje kapitału społecznego, jasne i ciemne strony kapitału społecznego).
  60. Przedmiot zainteresowań badawczych socjologii (definicje socjologii; funkcje socjologii w życiu społecznym i instytucjonalizacja socjologii dyskursie naukowym).
  61. Grupa społeczna i więź społeczna (definicje, rodzaje, podstawowe elementy niezbędne do powstania i istnienia grupy, struktury wewnątrzgrupowe).
  62. Formy aktywności społecznej człowieka (zachowanie, działanie, interakcja społeczna, stosunek społeczny).
  63. Rodzina jako mała grupa społeczna i grupa pierwotna, współczesne przemiany rodziny i jej funkcji.
  64. Organizacje formalne: celowe grupy formalne, biurokracja, patologie organizacji formalnych.
  65. Społeczne i kulturowe konteksty procesów innowacyjnych.
  66. Powiązanie sobą nauki i technologii ze społeczeństwem
  67. Społeczeństwo postindustrialne. Charakterystyka.
  68. Rola ekspertów w podejmowaniu decyzji politycznych. Kontrowersje wobec stanowiska technokratów o braku wartości ekspertów. Apolityczność elit technicznych mit czy prawda?
  69. Rola ekspertów i obywateli w podejmowaniu lepszych (?) decyzji politycznych.
  70. Procesy decyzyjne i polityki technologiczne przyczyniające się do poprawy warunków środowiskowych.
  71. Ludzkie koszty wprowadzania nowych technologii.
  72. Technologia prowadzi do racjonalnej i efektywnej organizacji, która wymaga fragmentacji, specjalizacji, szybkości, maksymalizacji wydajności. Czy wydajność powinna być powinna być traktowana jako dobry wskaźnik wzrostu?
  73. Możliwości kontroli rozwoju nowych technologii.
  74. Nowe technologie a współczesna alienacja pracowników.
  75. Technologie a życie religijne (duchowe) ludzi.
  76. Determinizm technologiczny.
  77. Opór wobec GMO, ruchy antyszczepionkowe.
  78. Problemy wyżywienia świata a technologia GMO.
  79. Technologia i życie codzienne; wpływ telefonów komórkowych na kontakty między ludźmi.
  80. Nowe technologie a ryzyko użytkowania sprzętów np. telefonów komórkowych, kuchenek mikrofalowych.
  81. Zrównoważony rozwój (charakterystyka, cechy, aktorzy odpowiedzialni).
  82. Demokracja deliberatywna a rozwiązaniem problemów związanych ze sprawiedliwością środowiskową.
  83. Samochód elektryczny- wymóg mody czy konieczność. 
  84. Dyskryminacja i nacjonalizm w nauce.
  85. Rola programów afirmacyjnych przy rekrutacji na studia- przypadek Zachodnich społeczeństw i Polski.
  86. Ewolucja publicznej misji uniwersytetów.
  87. Biznes a nauka. Komercjalizacja nauczania-pozytywy vs negatywy.
  88. Demokracja a wolne media.
  89. Internet jako niezależne (?)media.
  90. Media lokalne a zaangażowanie społeczne.
  91. Media a popularyzacja i rozumienie nauki. Przeciwdziałanie fake news.
  92. Zaufanie do wiedzy eksperckiej w prezentacji problemów naukowych/technologicznych.
  93. Prawo autorskie a otwarte licencje. Dostęp do „wolnego oprogramowania”.
  94. Jak zdefiniowałbyś prywatność?
  95. Prywatność danych zebranych o ludziach podczas surfowania w Internecie jako towar. Zabezpieczanie, ochrona prawna, kupowanie danych.
  96. Prywatność związana z firmami prywatnymi a prywatność agend rządowych.
  97. Ruch samochodowy w miastach (dylematy decyzyjne władz lokalnych, konflikty użytkowników przestrzeni miejskiej, względy ekologiczne).
  98. Zrównoważone życie w mieście (kto decyduje o rozwoju, rola obywateli w podejmowaniu decyzji, negocjacje społeczne).
  99. Bezpieczeństwo publiczne.
  100. Najważniejsze współczesne problemy społeczne.