Zakres egzaminu z dyscypliny Nauki socjologiczne

  • Pozytywizm i socjologia w systemie Augusta Comte’a (metoda pozytywna, klasyfikacja nauk, statyka i dynamika, prawo trzech stadiów).

  • System socjologii Herberta Spencera (społeczeństwo jako organizm, teoria organizacji społecznej, typologia społeczeństw).

  • Socjologia polityczna Alexisa de Tocquevilla (demokracja i arystokracja jako typy społeczeństw, społeczeństwo demokratyczne i niebezpieczeństwa „nowego despotyzmu”).

  • Materializm historyczny Karola Marksa (zjawisko alienacji, klasy społeczne i struktura klasowa, koncepcja rozwoju społecznego i rewolucji).

  • Socjologizm Emila Durkheima (społeczeństwo jako rzeczywistość sui generis, fakty społeczne i zasady ich badania).

  • Formy integracji społeczeństwa w socjologii Emila Durkheima (teoria religii, solidarność mechaniczna i organiczna, samobójstwo jako fakt społeczny, pojęcie anomii).

  • Psychologistyczna teoria społeczeństwa i działań ludzkich Vilfreda Pareta (działania logiczne i pozalogiczne, pojęcie rezyduów i derywacji, teoria krążenia elit).

  • Przełom antypozytywistyczny w naukach społecznych; pojęcie socjologii humanistycznej (antynaturalizm, interakcjonizm, postulat „rozumienia”).

  • Koncepcja socjologii „formalnej” Georga Simmla (pojęcie społeczeństwa, treść i forma społeczna, konflikt społeczny i jego funkcje).

  • Socjologia rozumiejąca Maxa Webera (pojęcie działań społecznych i ich podział, typy idealne).

  • Władza, panowanie, legitymizacja i państwo w socjologii polityki Maxa Webera (trzy czyste typy panowania).

  • Nowe a stare ruchy społeczne.

  • Feminizm (różnice między falami). Główne założenia teorii feministycznych.

  • Wizja historii i geneza kapitalizmu w koncepcji Maxa Webera (racjonalne działanie, etyka protestancka, biurokracja jako typ idealny).

  • Weberowskie ujęcie struktury społecznej (klasy, stany, partie).

  • Pragmatyzm społeczny w socjologii amerykańskiej (myśl społeczna Williama Jamesa, Johna Deweya i Charlesa H. Cooleya, pojęcie grup pierwotnych).

  • Symboliczny interakcjonizm Georga H. Meada (gesty i symbole znaczące, pojęcie umysłu, społeczna koncepcja jaźni).

  • Socjologia humanistyczna Floriana Znanieckiego (źródła materiału socjologicznego, współczynnik humanistyczny).

  • Funkcjonalizm jako orientacja teoretyczno-metodologiczna. Klasyczny funkcjonalizm socjologiczny Talcotta Parsonsa.

  • Przykłady teorii funkcjonalnych. Analiza funkcjonalna Roberta Mertona. Funkcjonalna teoria stratyfikacji Kingsleya Davisa i Wilberta Moore'a.

  • Neofunkcjonalizm – charakterystyka (koncepcja N. Luhmanna, teoria J. Alexandra).

  • Różnice i podobieństwa między „dialektycznym" modelem konfliktowym Ralfa Dahrendorfa a „funkcjonalnym” modelem konfliktowym Lewisa Cosera.

  • Krytyczna teoria społeczeństwa (źródła intelektualne, charakterystyka, przedstawiciele).

  • Teoria działania komunikacyjnego J. Habermasa.

  • Socjologie utylitarystyczne – charakterystyka.

  • Behawioryzm wymiany w ujęciu George'a C. Homans’a i strukturalizm wymiany Petera M. Blaua.

  • Teorie racjonalnego wyboru Michaela Hechtera i Jamesa Colemana.

  • Podejście neoinstytucjonalne w naukach społecznych.

  • Socjobiologia i psychologia ewolucyjna – charakterystyka.

  • Zróżnicowanie socjologii interpretatywnej.

  • Wspólne założenia i obszary niezgody w nurtach symbolicznego interakcjonizmu ( G. H. Mead, H. Blumer).

  • Metodologia teorii ugruntowanej.

  • Główne założenia socjologii fenomenologicznej A. Schutza.

  • Etnometodologia – założenia, metodologia i przedstawiciele.

  • Myśl socjologiczna Pierre’a Bourdieu- strukturalizm konstruktywistyczny.

  • Teoria strukturacji – charakterystyka.

  • Perspektywa naturalistyczna i antynaturalistyczna i jej konsekwencje dla orientacji metodologicznej w socjologii.

  • Metoda a technika badawcza.

  • Funkcje badań naukowych w socjologii.

  • Rola introspekcji empatycznej (doświadczenie wewnętrznego) w praktyce badawczej.

  • Konceptualizacja badań: podstawowe elementy.

  • Operacjonalizacja i definicje operacyjne.

  • Wskaźniki. Typy wskaźników w badaniach socjologicznych. Moc wskaźników.

  • Pomiar. Istota pomiaru w badaniach socjologicznych. Skale pomiarowe.

  • Trafność i rzetelność pomiaru. Wybrane sposoby ustalania trafności i rzetelności narzędzi pomiarowych.

  • Zastosowanie skal w badaniach socjologicznych. Przykłady skal pomiarowych.

  • Kwestionariusz wywiadu w porównaniu z kwestionariuszem ankiety w ilościowych badaniach socjologicznych.

  • Podejście jakościowe w badaniach socjologicznych.

  • Podejście ilościowe w badaniach socjologicznych.

  • Problematyka badań reprezentatywnych: próby losowe i nielosowe.

  • Eksperyment jako metoda badawcza (eksperyment laboratoryjny a eksperyment naturalny).

  • Analiza treści i analiza zawartości.

  • Konsumpcja i macdonaldyzacja.

  • Zróżnicowanie i nierówności społeczne (źródła nierówności społecznych, stratyfikacja społeczna, warstwy społeczne, ruchliwość społeczna, społeczeństwa otwarte i zamknięte, klasy społeczne, underclass, współczesne typy zróżnicowania społecznego - kognitariat, digitariat, digital gap).

  • Ubóstwo i wykluczenie społeczne (ubóstwo bezwzględne i względne, oficjalne statystyki ubóstwa i subiektywna ocena ubóstwa, różne wyjaśnienia przyczyn ubóstwa, wykluczenie społeczne (ekonomiczne, polityczne, społeczne) i jego formy).

  • Naród jako przedmiot zainteresowania socjologii (naród a grupa etniczna, rodzaje grup etnicznych, ruchy narodowe w Europie, państwa wielonarodowe i narody wieloetniczne, konflikty etniczne, mniejszości etniczne i narodowe, problematyka etniczna w Polsce).

  • Zmiana społeczna, zmiana społeczna a rozwój i postęp, działania zbiorowe, działania masowe, ruchy społeczne.

  • Typy społeczeństw (tradycyjne, przemysłowe, poprzemysłowe), teorie modernizacji, konwergencji i zależności, globalizacja.

  • Zaufanie i kapitał społeczny (zaufanie i nieufność i ich (strukturalne oraz podmiotowe źródła), rodzaje kapitału społecznego, jasne i ciemne strony kapitału społecznego).

  • Przedmiot zainteresowań badawczych socjologii (definicje socjologii; funkcje socjologii w życiu społecznym i instytucjonalizacja socjologii dyskursie naukowym).

  • Grupa społeczna i więź społeczna (definicje, rodzaje, podstawowe elementy niezbędne do powstania i istnienia grupy, struktury wewnątrzgrupowe).

  • Formy aktywności społecznej człowieka (zachowanie, działanie, interakcja społeczna, stosunek społeczny).

  • Rodzina jako mała grupa społeczna i grupa pierwotna, współczesne przemiany rodziny i jej funkcji.

  • Organizacje formalne: celowe grupy formalne, biurokracja, patologie organizacji formalnych.

  • Społeczne i kulturowe konteksty procesów innowacyjnych.

  • Powiązanie sobą nauki i technologii ze społeczeństwem

  • Społeczeństwo postindustrialne. Charakterystyka.

  • Rola ekspertów w podejmowaniu decyzji politycznych. Kontrowersje wobec stanowiska technokratów o braku wartości ekspertów. Apolityczność elit technicznych mit czy prawda?

  • Rola ekspertów i obywateli w podejmowaniu lepszych (?) decyzji politycznych.

  • Procesy decyzyjne i polityki technologiczne przyczyniające się do poprawy warunków środowiskowych.

  • Ludzkie koszty wprowadzania nowych technologii.

  • Technologia prowadzi do racjonalnej i efektywnej organizacji, która wymaga fragmentacji, specjalizacji, szybkości, maksymalizacji wydajności. Czy wydajność powinna być powinna być traktowana jako dobry wskaźnik wzrostu?

  • Możliwości kontroli rozwoju nowych technologii.

  • Nowe technologie a współczesna alienacja pracowników.

  • Technologie a życie religijne (duchowe) ludzi.

  • Determinizm technologiczny.

  • Opór wobec GMO, ruchy antyszczepionkowe.

  • Problemy wyżywienia świata a technologia GMO.

  • Technologia i życie codzienne; wpływ telefonów komórkowych na kontakty między ludźmi.

  • Nowe technologie a ryzyko użytkowania sprzętów np. telefonów komórkowych, kuchenek mikrofalowych.

  • Zrównoważony rozwój (charakterystyka, cechy, aktorzy odpowiedzialni).

  • Demokracja deliberatywna a rozwiązaniem problemów związanych ze sprawiedliwością środowiskową.

  • Samochód elektryczny- wymóg mody czy konieczność. 

  • Dyskryminacja i nacjonalizm w nauce

  • Rola programów afirmacyjnych przy rekrutacji na studia- przypadek Zachodnich społeczeństw i Polski.

  • Ewolucja publicznej misji uniwersytetów.

  • Biznes a nauka. Komercjalizacja nauczania-pozytywy vs negatywy.

  • Demokracja a wolne media.

  • Internet jako niezależne (?)media.

  • Media lokalne a zaangażowanie społeczne.

  • Media a popularyzacja i rozumienie nauki. Przeciwdziałanie fake news.

  • Zaufanie do wiedzy eksperckiej w prezentacji problemów naukowych/technologicznych.

  • Prawo autorskie a otwarte licencje. Dostęp do „wolnego oprogramowania”.

  • Jak zdefiniowałbyś prywatność?

  • Prywatność danych zebranych o ludziach podczas surfowania w Internecie jako towar. Zabezpieczanie, ochrona prawna, kupowanie danych.

  • Prywatność związana z firmami prywatnymi a prywatność agend rządowych.

  • Ruch samochodowy w miastach (dylematy decyzyjne władz lokalnych, konflikty użytkowników przestrzeni miejskiej, względy ekologiczne).

  • Zrównoważone życie w mieście (kto decyduje o rozwoju, rola obywateli w podejmowaniu decyzji, negocjacje społeczne).

  • Bezpieczeństwo publiczne.

  • Najważniejsze współczesne problemy społeczne.